In 2026 viert het Watersnoodmuseum haar 25-jarig bestaan. Na de Nationale Herdenking op 1 februari bij het Nationaal Monument Watersnood 1953, gelegen bij Ouwerkerk op Schouwen-Duiveland, werd door het Watersnoodmuseum een symposium gehouden. Het museum is gevestigd in de vier Phoenix-caissons die werden gebruikt voor het sluiten van het laatste dijkgat, ontstaan tijdens de watersnoodramp van 1953. Tijdens het symposium werd de essaybundel ‘Rampen, rituelen en hedendaags herdenken’ gepresenteerd en het eerste exemplaar aangeboden aan burgemeester Jack van der Hoek van Schouwen-Duiveland.
Zes essays, afgewisseld met poëzie, belichten herdenken vanuit uiteenlopende perspectieven: van rituelen en monumenten tot rouwobjecten. Twee medewerkers van Dodenakkers.nl – Kenniscentrum Funerair Erfgoed, René ten Dam en Leon Bok, waren gevraagd om een bijdrage te leveren aan de bundel. In Van herdenken in stilte naar herdenken met een verhaal onderzoeken zij hoe de omgang met de doden van de Ramp zich sinds 1953 heeft ontwikkeld. Zij zien een omslag van het snelle begraven en sobere herdenken tot de latere erkenning van de verhalen over de slachtoffers en vragen wat die ontwikkeling betekent voor de zorg en bescherming van deze graven. Deze verhalen dreigen verloren te gaan als de graven en grafmonumenten worden verwaarloosd. In een tweede casestudie onderzoekt Marc van Velzen, collectiebeheerder bij het museum, de rol van herdenken van 1953 vanuit de enorme collectie herdenkingsborden en -tegels van het museum.
Hoogleraar Lotte Jensen en cultuurhistoricus Adriaan Duiveman blikken in het essay Toekomstgericht Herdenken: 70 jaar na de Watersnoodramp terug op de 70-jarige herdenking van de Watersnoodramp in 2023. Paul Post, emeritus-hoogleraar Ritueelstudies, verbindt in Rampritueel als dynamiek van aandacht geven rampen met onze menselijke neigingen tot ritueel handelen wanneer de vanzelfsprekendheid van het leven wordt doorbroken. Het essay onderzoekt de ontwikkeling en dynamiek van ramprituelen. Onderzoeker Muzayin Nazaruddin van de Islamitische Universiteit van Indonesië (UII) onderzoekt de herdenkingsvormen van de tsunami van 2004 en stelt dat herinneren en vergeten van rampen geen gescheiden processen zijn, maar deel uitmaken van het dagelijks leven.
In 's-Gravendeel zijn op 2 april 1953 36 mannen, vrouwen en kinderen welke tijdens de Watersnoodramp om het leven zijn gekomen, herbegraven. (Nationaal Archief)
De bundel opent met een overkoepelende introductie op de rol van herdenken van schrijver en theatermaker Abdelkader Benali. De essays worden in de overgang ondersteund door poëzie van Anna de Bruyckere, die de bijdragen als uitgangspunt en inspiratiebron benutte.
Tijdens het symposium werd ook de nieuwe podcastserie ‘Na het Onheil’ gepresenteerd. In vijf afleveringen gaat podcastmaker Robin de Wever in gesprek met overlevenden van rampen. Een nieuwe tentoonstelling in het Watersnoodmuseum laat zien dat herdenken op vele manieren gebeurt. Van de nationale herdenking tot de kleine rituelen van mensen thuis. Zo is er een gedenktafel met 78 kaarsen, die de 78 slachtoffers uit Halsteren en Lepelstraat herdenkt. Elk jaar worden de kaarsen aangestoken. De tijdelijke tentoonstelling Herdenken: Van Ramp naar Ritueel neemt de bezoeker mee in hoe mensen watersnood herdenken, niet alleen in Nederland maar ook in rampgebieden wereldwijd, zoals Banda Aceh, New Orleans en Valencia.
‘Rampen, rituelen en hedendaags herdenken’
Auteurs: Abdelkader Benali, Lotte Jensen & Adriaan Duiveman, Paul Post, René ten Dam & Leon Bok, Marc van Velzen, Muzayin Nazaruddin.
Het boek is verkrijgbaar bij het Watersnoodmuseum https://webshop.watersnoodmuseum.nl/product/hedendaags-herdenken/
Prijs €26.95
